Kapsels uit de jaren 1920
Eeuwenlang werd lang haar beschouwd als de natuurlijke, gepaste en mooiste stijl voor vrouwen. Je haar kort laten knippen werd dan ook gezien als schokkend, of zelfs schandalig. Wat veranderde er dan precies in de jaren 1920?
Er kwamen destijds verschillende ontwikkelingen samen. Tijdens de oorlogsjaren bleek kort haar bijzonder praktisch voor vrouwen die in fabrieken en ziekenhuizen werkten. Daarnaast zorgden nieuwe maatschappelijke vrijheden ervoor dat vrouwen vaker buitenshuis kwamen. De opkomst van de cinema gaf bovendien iedereen een inkijk in het glamoureuze leven van filmsterren, die een enorme invloed hadden op de mode. Bovendien weigerde een nieuwe generatie vrouwen simpelweg nog langer te doen wat anderen hen voorschreven.
Kapsalons, die voorheen vooral mannen bedienden, openden hun deuren nu ook voor vrouwen. Er verschenen nieuwe producten op de markt, zoals fixatielotions, brillantine en de eerste permanentmachines. Modetijdschriften brachten de nieuwste kapsels bovendien tot bij vrouwen overal ter wereld.
De Bob
Alles begon met de bob. Geen enkel kapsel belichaamt de jaren 1920 zo sterk als dit model. Kort, strak en modern: de bob was dé kenmerkende look van het decennium. Dit kapsel maakte luid en duidelijk kenbaar dat er een nieuw tijdperk was aangebroken. Tegenwoordig zien we het misschien als een heel gewoon kapsel, maar destijds was de bob een waar cultureel fenomeen.
De klassieke bob uit de jaren 1920 werd recht geknipt, net onder het oor, waarbij het haar aan de achterkant vaak nog iets korter werd opgeknipt. Het haar werd glad en vlak tegen het hoofd gedragen, soms achter de oren gestoken en vaak voorzien van een diepe zijscheiding. Het was strak, nauwkeurig en totaal anders dan alles wat men daarvoor had gezien.
De bob verscheen overigens niet zomaar uit het niets. Het kapsel wordt vaak toegeschreven aan de kapper Antoine de Paris, die rond 1909 het haar van de Franse danseres Caryathis in een kort model knipte. Maar pas in de jaren 1920 veroverde de bob echt het grote publiek.
De redenen voor de enorme populariteit van de bob waren talrijk. Praktisch gezien was het kapsel eenvoudig te onderhouden. Vrouwen die hun hele leven hadden geworsteld met lang haar, ontdekten plotseling dat een eenvoudige bob nauwelijks meer verzorging nodig had dan een kam en misschien een beetje haarcrème.
De bob sloot bovendien perfect aan bij het modebeeld van die tijd. De jurken met een lage taille en de rechte silhouetten van de jaren twintig kwamen veel beter tot hun recht met een kort, verzorgd kapsel dan met lang of opgestoken haar.
Op emotioneel en symbolisch vlak had de bob misschien nog wel de grootste betekenis. Voor veel vrouwen was het afknippen van hun haar een daad van pure bevrijding. Kranten berichtten over de trend met een mengeling van bezorgdheid en fascinatie. Sommige werkgevers weigerden vrouwen met een bobkapsel aan te nemen en sommige echtgenoten dreigden zelfs met een scheiding. Toch bleef de bob aan populariteit winnen, simpelweg omdat de vrouwen die hem droegen er dol op waren.
De Shingle Bob
Naarmate het decennium vorderde, evolueerde de bob naar een nog opvallendere variant: de shingle bob. Waar de klassieke bob rondom recht werd geknipt, liep de shingle aan de achterkant taps toe in een strakke nekpartij, terwijl de zijkanten in puntige lijnen naar voren vielen richting de wangen. Het totale effect was scherp, stijlvol en elegant.
De shingle bob werd populair rond 1923 en bleef de rest van het decennium in de mode. Dit kapsel vereiste aanzienlijk meer vakmanschap van de kapper dan een eenvoudige bob, omdat de taps toelopende achterkant uiterst nauwkeurig moest worden geknipt om het gewenste effect te bereiken. Vrouwen die dit kapsel droegen, stonden dan ook bekend als bijzonder modebewust.
Een van de belangrijkste kenmerken van de shingle bob was de manier waarop het kapsel nauw aansloot op het hoofd. Omdat het haar aan de achterkant zo kort werd geknipt, benadrukte het de natuurlijke vorm van de schedel, wat destijds als buitengewoon modieus werd beschouwd.
Finger Waves
Als de bob het democratische kapsel van de jaren 1920 was - gedragen door zowel werkende vrouwen als dames uit de hogere kringen - dan waren finger waves (vingergolven) de meest glamoureuze uitvoering ervan. Finger waves waren zorgvuldig gevormde, S-vormige golven die in kort haar werden aangebracht om een golvend reliëf te creëren. Ze gaven zelfs het kortste haar een zachte, vrouwelijke uitstraling.
De techniek achter finger waves was eenvoudig in theorie, maar veeleisend in de praktijk. Een kapper - of een handige vrouw thuis - bracht een fixatielotion aan op vochtig haar en gebruikte vervolgens een kam en de vingers om het haar in S-vormen te duwen. Elke golf werd op zijn plaats vastgezet tijdens het drogen. Het resultaat was een oppervlak van golven die urenlang perfect in model bleven.
Finger waves werden enorm populair, mede omdat ze zo prachtig samengingen met de avondkleding van die tijd. Mode in de jaren 1920 draaide volledig om glitter en glamour, en finger waves vormden daar de perfecte aanvulling op.
Marcelgolven
Nauw verwant aan de finger waves, maar op een heel andere manier gecreëerd, waren de Marcelgolven. Deze waren vernoemd naar de Franse kapper Marcel Grateau. Marcelgolven werden gemaakt met speciale, gebogen tangen. Deze tangen werden verhit, tegen haarstrengen gedrukt en op een specifieke manier gedraaid om diepe, gelijkmatige golven te creëren.
Marcelgolven waren vooral populair aan het begin van het decennium en bleven gedurende de hele jaren twintig modieus. Ze waren iets dieper en duidelijker gedefinieerd dan finger waves. Voor vrouwen met langer haar vormden Marcelgolven bovendien een ideale manier om hun look te moderniseren zonder dat ze hun haar direct hoefden af te knippen.
De techniek vereiste een ervaren hand en een goed oog voor symmetrie. Een perfect uitgevoerde Marcelgolf gold destijds als het ultieme visitekaartje van een goede kapper. Veel vrouwen die het zich konden veroorloven, bezochten regelmatig de salon om hun golven opnieuw te laten zetten zodra het kapsel na verloop van tijd zijn vorm verloor.
Als de bob al voor opgetrokken wenkbrauwen zorgde, dan deed de Eton crop mensen pas écht schrikken! Vernoemd naar de beroemde Engelse jongensschool waarvan de leerlingen een vergelijkbaar kapsel droegen, was de Eton crop extreem kort. Het haar was zeer kort aan de achterkant en de zijkanten, met net iets meer lengte bovenop. Vaak werd het glad naar plat gekamd of met olie of brillantine naar één kant gestreken. Dit uitgesproken mannelijke kapsel dat door vrouwen werd gedragen, was zonder twijfel de meest radicale haardracht van het hele decennium.
De Eton crop verscheen halverwege tot eind jaren 1920 en werd vooral gekozen door vrouwen die een krachtig statement wilden maken over hun onafhankelijkheid en moderniteit. Het kapsel was met name populair binnen artistieke en intellectuele kringen en werd sterk geassocieerd met de avant-gardistische wereld van kunstenaars, schrijvers en vrijdenkers.
Waarom koos een vrouw destijds voor zo’n extreem kort kapsel, in een tijd waarin zelfs de gewone bob nog als schokkend werd gezien? Voor sommigen was het puur een esthetische keuze, omdat ze de strakke uitstraling prachtig vonden. Voor anderen was de Eton crop een bewuste provocatie van de traditionele ideeën over vrouwelijkheid. Het kapsel straalde als het ware uit: "Ik ga mijn vrouwelijkheid niet benadrukken om anderen gerust te stellen. Ik zie er precies zo uit als ik zelf wil."
Langere kapsels in de jaren 1920
Niet elke vrouw in de jaren 1920 liet haar haar kort knippen. Veel vrouwen hielden vast aan lang haar, of dat nu was uit persoonlijke voorkeur, door druk van de familie, of simpelweg omdat ze het mooier vonden. Toch veranderde de stijl van het lange haar in deze periode ook. De ingewikkelde, zware opsteekkapsels van weleer maakten plaats voor eenvoudigere, zachtere stijlen die toch modern aandeden.
Lang haar werd in de jaren 1920 bijna altijd voorzien van golven, of dat nu gebeurde met Marcel-krultangen, de finger wave-techniek of een permanent. Steil, plat haar oogde destijds al snel ouderwets en werd zelden als modieus beschouwd. De golf was allesbepalend: het gaf het haar de beweging, glans en elegantie waar men in dit decennium zo dol op was.
De permanentmachine
De permanentmachine maakte het mogelijk voor vrouwen met steil haar om toch golven en krullen te krijgen. Het basisidee achter de permanent bestond al sinds het begin van de twintigste eeuw, toen de kapper Karl Nessler een systeem ontwikkelde waarbij chemische oplossingen en warmte werden gebruikt om de structuur van het haar blijvend te veranderen.
Zijn eerste machines waren enorme constructies met hangende staven die via draden verbonden waren met een centraal verwarmingsapparaat. De behandeling duurde uren en was allesbehalve comfortabel, maar het resultaat - langdurig golvend haar - was revolutionair.
Gedurende de jaren 1920 werden permanentmachines voortdurend verbeterd; ze werden kleiner, veiliger en toegankelijker voor een groter publiek. Kapsalons in heel Europa en Amerika investeerden in deze apparatuur, waardoor de permanent uitgroeide tot een van de populairste salonbehandelingen van het decennium.
Tegen het einde van de jaren 1920 verschenen er ook thuissets voor een permanent op de markt. Deze chemische producten waren destijds echter nog erg lastig in gebruik en de resultaten onvoorspelbaar. Menig experiment in de eigen badkamer eindigde dan ook met haar dat eerder pluizig dan golvend was geworden.
Haarproducten in de jaren 1920
In de jaren 1920 nam het aanbod aan haarproducten voor vrouwen explosief toe. Deze producten speelden een cruciale rol bij het creëren en in model houden van de kapsels die zo kenmerkend waren voor dit tijdperk. Brillantine was een van de populairste producten uit die periode. Deze lichte, geparfumeerde olie of was werd gebruikt om het haar glans en stevigheid te geven, zodat de strakke kapsels mooi glad tegen het hoofd bleven zitten. Mannen gebruikten het al tientallen jaren, maar in de jaren 1920 namen vrouwen het massaal over, vooral voor de Eton crop en de shingle bob.
Setting lotion - een vloeibaar product op waterbasis dat vóór het stylen op vochtig haar werd aangebracht - was onmisbaar voor finger waves en andere golvende kapsels. Het hielp de golven hun vorm te behouden tijdens het drogen en zorgde ervoor dat ze de hele dag scherp bleven.
Pomades en haarcrèmes werden eveneens veelvuldig gebruikt, voornamelijk om losse haartjes glad te strijken en het kapsel een verzorgde, perfect afgewerkte uitstraling te geven. Het schoonheidsideaal van de jaren 1920 draaide om absolute netheid, en het juiste cosmeticaproduct maakte daarbij een wereld van verschil.
Haarkleur in de jaren twintig
Hoewel de echte revolutie op het gebied van haarkleuring pas in latere decennia zou plaatsvinden, legden de jaren 1920 wel de basis voor een periode waarin vrouwen hun haar openlijker en enthousiaster verfden dan ooit tevoren. Voorheen hing er rondom haarverf altijd een zekere schaamte: het was iets wat vrouwen wel deden, maar waar absoluut niet over gesproken werd.
De meest begeerde haarkleur van de jaren 1920 was platinablond: een bijna witte, zilverachtige tint. Om die kleur te bereiken moest het haar worden gebleekt met agressieve chemicaliën, een proces dat erg schadelijk kon zijn. Het effect was echter spectaculair. Filmsterren met platinablond haar werden iconen van glamour, en veel vrouwen probeerden thuis dezelfde uitstraling te creëren.
Ook rood haar beleefde een hoogtepunt in de jaren 1920, vooral in levendige koperrode tinten die zo indrukwekkend overkwamen in de zwart-witfilms van die tijd. Filmster Clara Bow speelde hierin een sleutelrol. Hoewel haar beroemde rode lokken in zwart-witfilms grijs leken, maakte haar uitstraling de look bijzonder aantrekkelijk en gewild.
Voor de meeste vrouwen werd de gewenste haarkleur overigens nog bereikt met relatief milde middelen, zoals kruidenextracten, citroensap om het haar op te lichten, of het voorzichtige gebruik van de eerste commerciële spoelingen.
Haaraccessoires
De jaren 1920 vormden een gouden tijdperk voor haarjuwelen, en de accessoires uit deze periode behoren tot de meest verfijnde die ooit zijn gemaakt.
De haarband - ook wel bandeau genoemd - was misschien wel het meest iconische accessoire van het flapper-tijdperk. Deze werd laag over het voorhoofd of hoger op het hoofd gedragen en was verkrijgbaar in vrijwel elk denkbaar materiaal: van zijde, fluweel en satijn tot metaal en fijn kralenwerk. Sommige exemplaren waren rijkelijk versierd met veren of zijden bloemen. De haarband combineerde bovendien prachtig met zowel de bob als met langere kapsels.
Haarkammen en haarspelden bleven gedurende het hele decennium onverminderd populair, al werden ze gaandeweg eenvoudiger en eerder decoratief dan functioneel. De Art Deco-stijl had een sterke invloed op het ontwerp van deze accessoires. Kammen werden versierd met geometrische patronen, gestileerde bloemen of strakke, abstracte vormen die typerend waren voor deze kunststroming.
De vreugde en de paniek
Tijdschriften en kranten uit de jaren 1920 laten goed zien hoe men deze buitengewone veranderingen destijds ervoer. De toon schommelde voortdurend tussen enthousiasme en diepe bezorgdheid, tussen het promoten van de nieuwste haarstijlen en angstige speculaties over wat deze trends wel niet zouden betekenen voor de maatschappij.
De vrouwen die deze kapsels droegen, spraken er daarentegen vaak over in termen van vrijheid en plezier. Het bevrijdende gevoel van een briesje op een blote nek, het feit dat ze niet langer elke ochtend uren kwijt waren aan het stylen van lang haar, en het moment waarop ze in de spiegel keken en een moderne, levendige vrouw zagen. Veel vrouwen verklaarden destijds zelfs dat het kort laten knippen van hun haar de beste beslissing van hun leven was geweest.
Niet iedereen deelde die feestvreugde. Conservatieve stemmen waarschuwden voor het verval van de vrouwelijkheid en het verloren gaan van de natuurlijke schoonheid. Sommige kerken veroordeelden de bob openlijk vanaf de kansel en kranten publiceerden regelmatig ingezonden brieven van bezorgde lezers die de nieuwe kapsels zagen als het ultieme teken dat de beschaving achteruitging.
Vanuit ons hedendaagse perspectief lijkt die morele paniek bijna komisch. Wat we vandaag de dag zien op de foto's van vrouwen uit de jaren 1920 is immers niet het einde van de vrouwelijkheid, maar iets veel interessanter: vrouwen die nieuwe manieren ontdekten om mooi te zijn, nieuwe manieren om zichzelf te uiten, en daar bovendien met volle teugen van genoten.
Een blijvende erfenis
De roerige jaren 1920 kwamen ten einde, zoals elk decennium uiteindelijk eindigt, en het modebeeld veranderde opnieuw. In de jaren 1930 werd langer haar weer de norm; zachte golven en subtiele krullen vervingen de strakke, geometrische bobs. Veel vrouwen die hun haar kort hadden laten knippen, begonnen het weer lang te laten groeien.
Toch hadden de jaren 1920 de wereld van dameskapsels voorgoed veranderd. Verschillende ontwikkelingen die in dit decennium ontstonden, zijn nooit meer verdwenen. Het idee dat vrouwen hun haar kort kunnen dragen, werd in de jaren 1920 genormaliseerd, ook al zou het nog tientallen jaren duren voordat dit overal volledig werd geaccepteerd.
Vóór de jaren 1920 veranderden dameskapsels langzaam en subtiel, altijd binnen een vrij beperkt kader van wat als maatschappelijk aanvaardbaar werd beschouwd. Na de jaren 1920 werd dat kader definitief opengebroken, en sindsdien is die keuzevrijheid alleen maar verder uitgebreid.
©Kapsels.net
Zie ook: Vintage kapsels